سرفصل و آشنایی با رشته حسابداری حسابرسی سرفصل و آشنایی با رشته حسابداری حسابرسی

 

آشنايی با گرايش حسابرسی

 

 

گرايش حسابرسی

دانش آموختگان رشته حسابداری قادرند با توجه به شاخه‌های حسابداری در حرفه حسابرسی مشغول بکار شوند. شاغلان حرفه حسابرسی در يک تقسيم‌بندی کلی به دو گروه اصلی تفکيک می‌شوند :

·  حسابرسان داخلی : اين گروه از حسابرسان ، عموما کارمند واحد مورد رسيدگی هستند، و در واقع رابط ميان هيات مديره و شرکت بوده و گزارش رسيدگی خود را به طور هفتگی ، ماهانه يا سالانه به مديرعامل و هيات مديره ارائه می‌دهند. اين گروه از حسابرسان عمليات داخل واحد تجاری را رسيدگی می‌کنند .

·  حسابرسان مستقل: اين گروه از حسابرسان، افرادی هستند که در موسسات حسابرسی مشغول کار هستند و بر اساس قرارداد ميان شرکتها يا سازمانها با اين موسسات، عمليات حسابداری و مالی واحد تجاری را بر اساس اصول و موازين حسابداری مورد رسيدگی قرار می‌دهند و گزارش خود را به مجمع عمومی صاحبان سهام ارائه می‌کنند. در واقع حسابرسان مستقل رابط ميان صاحبان شرکت و هيات مديره شرکت می‌باشند .

در حال حاضر در ايران ، سازمان حسابرسی به عنوان يک سازمان دولتی ، بزرگترين موسسه حسابرسی است و در کنار آن ساير موسسات حسابرسی دولتی و خصوصی مشغول فعاليت می‌باشند .

مفهوم حسابرسی

حسابرسی به مفهوم اعم کلمه عبارت از هرگونه رسيدگی است که به منظور تائيد يا اظهارنظر نسبت به درستی هرگونه مدارک و اسناد مالی توسط شخصی مستقل از تهيه کننده يا تهيه کنندگان آن مدارک و اسناد به‌عمل آيد ـ چنين رسيدگی علاوه بر تجزيه و تحليل مدارک و اسناد موردنظر و تطبيق آنها با مستندات اوليه، طبعاً شامل پژوهش در اطراف چگونگی معاملاتی که اسناد و مدارک مذکور نشان دهنده ٔ نتايج حاصله از آنها است و به‌طور کلی هرگونه اقدامی که برای نيل به هدف فوق لازم باشد نيز خواهد بود .

پشت اين تعريف دنيای حرفه ‌ای گسترده‌‌ای وجود دارد. در سيستم اقتصادی امروز دنيا، انتقال و گزارش اطلاعات مالی و اقتصادی صحيح به مراکز تصميم‌گيری دارای اهميتی شگرف است. يکی از خصوصيات اين اقتصاد گسترده وجود سازمان‌های بزرگ دولتی و خصوصی است که با سرمايه‌های هنگفت و گاه بسيار هنگفت فعاليت‌های اقتصادی به‌خصوصی را در يک منطقه يا در سرتاسر کشور و يا حتی در اقصی نقاط جهان اداره می‌کنند. برای مديرانی که در رأس اين سازمان‌های وسيع‌ قرار دارند امکان نظارت بر تمام جزئيات کار در کارگاه‌ها و ادارات و شعب چنين مؤسسات بزرگی وجود ندارد. بنابر اين ناچار هستند داوری خود را نسبت به نيک و بد جريان امور، و همچنين تصميماتی را که در رابطه با طرح‌ها و برنامه‌های آينده اتخاذ می‌کنند، بر مبناء گزارش‌های مالی و اطلاعات ديگری که از ناحيه ٔ دستگاه و يا خارج از آن به‌دست آنها می‌رسد بنيان نهند .

همچنين سهامداران خُرد و درشت که احتمالاً اندوخته‌های ساليان دراز خود را در اختيار شرکت‌های سهامی گوناگون می‌گذارند برای آگاهی از چگونگی اداره سرمايه‌های خود و اطمينان از درستی عمل و کارآئی مديران و گردانندگان امور اين شرکت‌ها هيچ وسيله ٔ ديگری جز صورت‌های مالی و گزارش‌های ساليانه هيئت مديره و توضيحاتی که ممکن است در مجمع عمومی در اختيار سهام‌داران قرار داده شود ندارند. دولت نيز که سهمی عمده از منابع مالی ملی را به‌صورت‌های گوناگون برای انجام وظايف و برنامه‌های خود به مصرف می‌رساند، از بررسی اطلاعات مالی و آماری برای اطمينان از درستی پيدايش و صرف اين منابع و وجوه بی‌نياز نيست. به‌علاوه قسمت عمده درآمد داخلی دولت از طريق وصول ماليات بَر درآمد شرکت‌ها و ساير اشخاص حقوقی و دارندگان مشاغل و مؤسسات به‌دست می‌آيد. طبيعی است که در اين زمينه هم دولت به اخذ و تحصيل گزارش‌های دقيق مالی مربوط به اين مؤسسات و اشخاص نياز دارد . کيست که بگويد اين اطلاعات مالی که به‌صورت ترازنامه‌ها و صورت‌های سود و زيان و ساير گزارش های ديگر و انواع و اقسام جداول اطلاعاتی پيوست آنها و تعديلاتی که در ارقام به‌عمل آمده، يا بايد به‌عمل آيد، درست است و می‌توان به آن اعتماد داشت و روی آن حساب کرد؟ نظام اقتصاد جهان امروز بر مبناء مطالعه ٔ عميق فعاليت‌های صنايع و مؤسسات بازرگانی و خدماتی و اطلاع دقيق از ارقام مربوط به نتايج حاصله از اين فعاليت‌ها استوار است. موفقيت و بهبودی اقتصاد کشور، چه در جريان فعاليت‌های روزانه و چه در اجراء برنامه‌های بلند مدت، منوط به گزارش صحيح اطلاعات مالی است. چگونه بايد نسبت به درست بودن يا حداقل قابل‌قبول بودن اين اطلاعات مالی و محاسبه ٔ صحيح اين همه آمار و اعداد و ارقام اطمينان لازم حاصل شود؟ سهمی عمده از پاسخ به اين س,ال‌ها مربوط به چگونگی وظيفه‌‌ای است که حسابرسان در امر رسيدگی به اين گزارش‌ها و اطلاعات و آمار ايفاء می‌کنند .

امروزه در بسياری از کشورهای جهان و تا اندازه‌ای در کشور ما نيز، صورت‌های مالی حسابرسی شده وسيله ٔ مناسبی برای نقل و انتقال و ابلاغ اطلاعات صحيح و به موقع و به مورد مالی در خصوص مؤسسات و شرکت‌ها و بانک‌ها و حتی اشخاص عمده از قبيل مقاطعه‌کاران و بالاخره دستگاه‌های دولتی و در نهايت امر دولت مرکزی تلقی می‌شود . منظور از صورت‌های مالی حسابرسی شده، ترازنامه و صورت سود و زيان و ساير جداول و يادداشت‌های مربوط است که به وسيله ٔ يک يا چند حسابرس مستقل مورد حسابرسی قرار گرفته و عقيده ٔ حرفه‌ای اين حسابرس يا حسابرسان نسبت به درستی و قابل بودن آنها طی گزارشی موسوم به گزارش حسابرسی ابراز شده باشد .

تاريخچه :

اگرچه حسابرسی به‌صورتی‌ که امروزه مورد عمل و استفاده است دارای سابقه ٔ نسبتاً کوتاهی می‌باشد، ولی بايد دانست که حسابرسی به مفهوم اعم کلمه، يعنی ابزار حسابخواهی و رسيدگی به حساب و کتاب، سابقه‌ای بسيار طولانی دارد، که با يک روند تکوينی به ‌صورت کنونی درآمده است. مبداء شروع حسابرسی به زمانی برمی‌گردد که لزوم برقراری نوعی حسابخواهی و کنترل نسبت به عمليات و معاملات کسانی که به مباشرت ديگران اقدام به وصول و يا خرج وجوه متعلق به آنان می‌نمودند احساس گرديد. اين ضرورت به‌خصوص در مورد کنترل وصول و مصرف وجوه عمومی ـ يعنی مال حکومت، يا بيت‌المال يا خزانه ـ از ديرباز احساس گرديده و به همين علت سابقه ٔ بازرسی عمليات مقامات مالی در دستگاه‌های حکومتی و مملکتی بسيار قديمی است. در عرف و فرهنگ انگلوساکسون‌ها شخص رسيدگی کننده اصطلاحاً Auditor مشتق از کلمه ٔ لاتين Audire به معنی شنيدن و استماع کردن، ناميده می‌شود .

از قرن پانزدهم ميلادی (يعنی قبل از آغاز سلطنت صفويان در ايران) که به دنبال رُنسانس، توسعه وسيعی در امور تجارت و بازرگانی جهانی به وجود آمده در نتيجه نياز حاصل از افزايش ميزان و تعداد معاملات، روش‌های حسابداری به تدريج تکامل يافت، و با ابداع روش دفترداری دو طرفه که اصول آن نخستين بار به سال ۱۴۹۴ ميلادی در ونيز انتشار يافت، ثبت انواع و اقسام عمليات حسابداری امکان‌پذير گرديد. از طرف ديگر توسعه ٔ امور بازرگانی در يک سطح بين‌المللی، که خود گسترش خارق‌العاده‌ای در فعاليت‌های ديگری از قبيل بانک‌داری، کشتی‌رانی تجاری، بيمه و غيره را به همراه داشت، به کارگيری سرمايه‌های هنگفت به ميزانی بيش از مقدورات انفرادی بازرگانان وقت را ضروری ساخت و در نتيجه اين امر، انواع و اقسام مشارکت‌ها عرف گرديد که به نوبه ٔ خود موجب تکامل بيشتر روش‌های حسابداری شد. بدين ترتيب قبل از انقلاب صنعتی اروپا، گسترش نسبی فعاليت‌های اقتصادی و تکامل تدريجی روش‌های حسابداری به‌طور مسلّم در ايجاد حسابرس به‌صورتی‌ که امروزه شناخته شده (منتها با روش‌های ابتدائی‌تر) بسيار مو ٔ ثر بوده است، ولی با وجود آن، پيشرفت و رواج حسابرسی بيشتر مديون اثرات اقتصادی انقلاب صنعتی، که به تدريج طی قرن نوزدهم ظاهر گشت، می‌باشد .

گسترش فوق‌العاده فعاليت‌های اقتصادی طی قرن نوزدهم ضرورت به‌کار افتادن سرمايه‌هائی به مراتب بيش از ميزان‌های پيش را به‌وجود آورد و در نتيجه اين ضرورت، و سودآوری عمده‌ای که فعاليت‌های جديد در بر داشت، شرکت‌های متعددی (به‌خصوص از نوع شرکت‌های سهامی) ايجاد گرديد و سرمايه‌های هنگفتی به‌دست اشخاص معدودی که به حساب خود، و همچنين از طرف ساير صاحبان سرمايه، در سمت مديران اين شرکت‌ها انجام وظيفه می‌نمودند سپرده شد. در چنين شرايط، به‌خصوص با توجه به اينکه فعاليت همه ٔ اين شرکت‌ها هميشه موفقيت‌آميز نبود، و در بعضی موارد خسارات عمده‌ای به صاحبان سرمايه وارد می‌گرديد، لزوم استخدام مديران کارآزموده به وسيله ٔ صاحبان اين قبيل سازمان‌ها بيشتر احساس گرديد و در نتيجه، طبقه ٔ صاحبان سرمايه و گروه گردانندگان اين سرمايه‌ها در غالب موارد از يکديگر متمايز شدند. اين خود دليل ديگری بود برای بهبود روش‌های حسابداری از يک طرف و اشاعه ٔ حسابخواهی و حسابرسی از طرف ديگر. ليکن از آنجا که نقطه‌نظر صاحبان سرمايه بيشتر در جلوگيری از هرگونه تقلب و سوءاستفاده ٔ مديران و کارمندانی که در استخدام آنان بودند خلاصه می‌شد، لذا وظيفه ٔ اساسی حسابرسان در اين زمان عمدتاً کشف هرگونه تقلب و سوءاستفاده به‌شمار می‌آمد . در انگلستان، که غالباً به‌عنوان زادگاه فن جديد حسابرسی شناخته می‌شود، در زمان انقلاب صنعتی و پس از آن، اصلاحات اساسی و بسيار گسترده‌ای در سيستم‌ها و روش‌های حسابداری به‌عمل آمد. با افزايش اهميت و رونق کار شرکت‌های سهامی در اين زمان، و انتقال وظيفه ٔ اداره امور مؤسسات صنعتی و تجاری از صاحبان سرمايه به مديران حرفه‌ای، اصول و ضوابطی جهت بهبود امور مالی و حسابداری پايه‌گذاری شد، و برقراری يک سيستم کامل و مناسب حسابداری به منظور پيشگيری از سوءاستفاده‌ها و يا کشف به موقع آنها، و بالاخره برای تهيه ٔ گزارش‌ها و صورت‌های مالی مورد اعتماد و قابل‌اتکاء، بيش از پيش ضروری به‌نظر رسيد. به تدريج که سهام‌داران شرکت‌ها علاقه ٔ بيشتری به بررسی صورت‌حساب‌های تنظيمی نشان دادند و بيشتر و بيشتر به اتکاء صورت‌های مالی و گزارش حسابرسان اتخاذ تصميم نمودند، نياز فراوانی به‌وجود حسابرسان ورزيده و کاردان احساس شد. به اين ترتيب، ديگر وجود حسابرسان آماتور برای رفع احتياج تجارت و اقتصاد کشور کافی و مناسب به‌نظر نمی‌رسيد، و حسابرسی متدرجاً به‌عنوان حرفه‌ای مستقل شناخته شد .

بايد دانست که حسابرسی مستقل از زمانی که به‌صورت امروزی شناخته شده است اغلب توسط حسابداران عمومی يا حسابداران مستقل انجام يافته و پيشرفت و توسعه ٔ آن پا به پای توسعه و رواج حرفه ٔ حسابداری مستقل به‌وجود آمده است. حسابدار مستقل به شخصی اطلاق می‌گردد که به‌طور کلی انجام خدمات حسابداری و حسابرسی و ساير امور همانند با اين خدمات را در قبال دريافت حقّ‌الزحمه (يعنی نه به‌صورت استخدامی) حرفه ٔ اصلی خود قرار داده و برای کسب اينگونه خدمات، همگان می توانند به وی مراجعه نمايند .

اين نوع حسابداران از ديرباز علاوه بر انجام حسابرسی‌های مستقل به امور ديگری نيز که با حرفه ٔ آنان هماهنگی داشته است، از قبيل تهيه ٔ صورت‌حساب‌های نهائی سالانه برای شرکت‌ها و مشارکت‌ها، رسيدگی به وضعيت و تصفيه ٔ امور اشخاص حقيقی و حقوقی ورشکسته و به‌طور کلی انجام هرگونه خدمات حرفه‌‌ای حسابداری و مالی، می‌پرداخته‌اند، و با وجود توسعه ٔ روزافزون حسابرسی در قرن نوزدهم، مع‌هذا تا زمانی‌که انجام حسابرسی در مواردی به‌موجب قوانين مختلف الزامی گرديد، و در موارد ديگر به تدريج رواج و عموميت يافت، قسمت اعظم فعاليت‌های حسابداران مستقل را خدماتی غير از حسابرسی تشکيل می‌داد .

ليکن از اواخر قرن نوزدهم که انجام حسابرسی‌های حرفه‌‌ای به تدريج عموميت بيشتری يافت، خدمات حسابرسی سهم بيشتری از فعاليت حسابداران مستقل را به خود اختصاص داده است، تا آنجا که امروزه، اگرچه خدمات جديدی مانند رسيدگی‌های ويژه ٔ مالی، مشاوره‌های مالياتی، پژوهش و مطالعه در اطراف روش‌های سرمايه‌گذاری، تدوين و تنظيم و کمک در پياده کردن سيستم‌های حسابداری مالی و صنعتی، خدمات کامپيوتری و غيره و جانشين بعضی يا قسمتی از فعاليت‌های پيشين مستقل شده، و خود موجب گسترش بيش از پيش حرفه ٔ حسابداری مستقل گرديده است، مع‌هذا اينک قسمت اعظم فعاليت اغلب حسابداران مستقل (يا لااقل مؤسسات عمده) را حسابرسی‌های مستقل تشکيل می‌دهد .

حرفه ٔ حسابداری مستقل خود در مقابل بعضی حرفه‌های علمی ديگر (از قبيل پزشکی يا حقوق) دارای سابقه ٔ نسبتاً کوتاهی است. مطابق مستندات تاريخی انجمن حسابداران خبره در انگلستان و ويلز، تعداد حسابداران مستقل در سال ۱۷۹۹ ميلادی يعنی پايان قرن هجدهم، در شهر لندن، که در آن موقع شايد عمده‌ترين مرکز بازرگانی و مالی جهان به‌شمار می‌آمده، از يازده نفر تجاوز نمی‌کرده است و با وجود نياز روزافزونی که در کشورهای مترقی در نيمه ٔ اول قرن نوزدهم به خدمات اين‌گونه اشخاص پديد آمد، بنا به گفته ٔ يکی از بنيان‌گذاران انجمن فوق‌الذّکر، که در تاريخ مذکور نقل گرديده است، تعداد حسابداران مستقل در سال ۱۸۷۰ ميلادی در شهر لندن اندکی کمتر از پانصد نفر بوده است .

در آن ايام حرفه ٔ حسابداری مستقل به‌صورتی‌ که بعداً پديدار گرديده و به‌خصوص در سال‌های بعد از جنگ جهانی دوم توسعه يافته است وجود نداشت و علاوه بر آنکه استانداردهای حرفه‌ای مشخصی ايجاد نگرديده بود، آن استانداردهائی نيز که بعضاً توسط حسابداران مستقل سرشناس آن زمان رعايت می‌گرديد، عموميتی نداشت و حتی فعاليت اصلی بعضی از کسانی که خود را از جمله شاغل به کارهای ديگر، حسابدار مستقل نيز معرفی می‌کردند را عملاً امور ديگری از قبيل دلّالی بورس يا حراج و کارهای وابسته ٔ ديگر تشکيل می‌داده است .

ايجاد و توسعه و پيشرفت حرفه ٔ حسابداری مستقل به‌صورتی‌ که طی قرن بيستم و به‌خصوص نيم قرن اخير وجود داشته و دارد مديون افکار روشن و حسن نيت و جديت حرفه‌ای کسانی است که به منظور اعتلاء اين حرفه و ايجاد و استقرار موازين شايسته ٔ حرفه‌ای طی نيمه ٔ دوم قرن نوزدهم، نخست در نقاط مختلف اروپا و سپس در آستانه ٔ قرن بيستم در ايالات‌متحده آمريکا، اقدام به تأسيس مجامع متشکل حرفه‌‌ای نمودند .

فعاليت اين مجامع در اوايل کار جنبه ٔ محلی داشت و اعضاء هر انجمن را بيشتر حسابداران مستقل شاغل در شهر يا ناحيه ٔ مربوط تشکيل می‌دادند، ليکن به تدريج با تلفيق مجامع محلی، انجمن‌های حرفه‌‌ای وسيع‌تری به‌وجود آورده شد که در سطح ملی و مملکتی فعاليت نموده و علاوه بر نقشی که به تدريج در چگونگی تدوين قوانين مالی کشورها به عهده گرفتند، با ايجاد موازين و ضوابط حرفه‌ای و بالا بودن سطح اطلاعات اعضاء و داوطلبان عضويت خود، به‌خصوص اعمال کنترل حرفه‌ای و انضباطی نسبت به آنان، حرفه ٔ حسابداری مستقل را به‌صورتی ‌که امروزه در کشورهای پيشرفته شناخته شده، رهنمون شدند. امروزه در بيشتر کشورهای پيشرفته جهان، حرفه ٔ حسابداری مستقل تحت نظارت انجمن‌های حرفه‌ای به‌صورت متشکلی درآمده است و در بعضی از کشورها علاوه بر مجامع حرفه‌ای اصلی، انجمن‌های ديگری نيز که در جهت اعتلاء بيشتر و پيشرفت شاخه‌های ويژه و تخصصی حسابداری فعاليت می‌کنند، تأسيس شده اند .

شايد مشهورترين اين مجامع انستيتوی حسابداران خبره در انگلستان و ويلز (The Institute of Chartered Accountants in England & Wales) و انستيتوی حسابداران رسمی امريکا (The American Institute of Certified Public Accountants) باشند، ولی مجامع عمده ٔ ديگری نيز در ساير کشورهای جهان و حتی در خود اين دو کشور وجود دارند . پژوهش‌ها و بيانيه‌های اين مجامع و تحقيقات و تجربيات انفرادی يا دسته‌جمعی اعضاء آنها موجب گرديده است که روش‌های حسابرسی نيز طی سنوات به تدريج تکامل يافته و از فرم ابتدائی پيشين خود به روش‌های پيشرفته امروز تغيير يابد .

برای مشاهده سرفصل دروس رشته حسابداری گرايش حسابرسی اينجا کليک نماييد

جهت مشاهده برنامه ترمیک دروس رشته حسابداری گرايش حسابرسی  ( باکیفیت بالا ) کليک نماييد